Ναι, τα πιο συνηθισμένα επιχειρήματα κατά της νόμιμης αγοράς κάνναβης δεν επιβεβαιώνονται από τα νεότερα δεδομένα. Τρεις πρόσφατες καναδικές μελέτες εξέτασαν το έγκλημα γύρω από τα καταστήματα, τη χρήση από μαθητές και τα θανατηφόρα τροχαία. Σε καμία από τις τρεις δεν βρέθηκε σημαντική αρνητική επίπτωση της νομιμοποίησης. Αυτό έχει σημασία, γιατί αυτά ακριβώς τα τρία σενάρια φόβου επαναλαμβάνονται σχεδόν σε κάθε δημόσια συζήτηση για τη ρύθμιση της κάνναβης, από την Ευρώπη μέχρι τις ΗΠΑ.
Τρεις φόβοι, τρία σύνολα δεδομένων
Ο Καναδάς νομιμοποίησε την κάνναβη για χρήση από ενήλικες το 2018. Ο όρος χρήση από ενήλικες (adult-use) σημαίνει τη νόμιμη πώληση και κατανάλωση κάνναβης για ψυχαγωγικούς, μη ιατρικούς σκοπούς από άτομα άνω του νόμιμου ορίου ηλικίας. Από τότε η χώρα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα «φυσικά εργαστήρια» στον κόσμο. Υπάρχει μια εθνική αγορά, διαθέσιμα δημόσια στοιχεία και αρκετά χρόνια παρακολούθησης.
Οι πολέμιοι της νόμιμης αγοράς στηρίζονται συνήθως σε τρία επιχειρήματα: ότι θα αυξηθεί η εγκληματικότητα, ότι θα αυξηθεί η χρήση από ανηλίκους και ότι θα γεμίσουν οι δρόμοι με μεθυσμένους οδηγούς. Οι τρεις μελέτες απαντούν σε καθένα από αυτά με ξεχωριστή μεθοδολογία:
| Ισχυρισμός | Δείγμα / Δεδομένα | Εύρημα |
|---|---|---|
| Τα καταστήματα φέρνουν έγκλημα | 31.095 αδικήματα σε ακτίνα 3.000 μ. από καταστήματα (Τορόντο, Οτάβα) | Καμία σημαντική σύνδεση με τα ανοίγματα καταστημάτων |
| Η εύκολη πρόσβαση αυξάνει τη χρήση από εφήβους | 419.887 μαθητές σε 4 επαρχίες (2018–2023) | Η χρήση μειώθηκε από 22,2% σε 10,0% |
| Η νομιμοποίηση αυξάνει τα θανατηφόρα τροχαία | Εθνικά δεδομένα τροχαίων πριν και μετά το 2018 | Καμία στατιστικά σημαντική επίδραση |
Καταστήματα κάνναβης και εγκληματικότητα
Ερευνητής του Πανεπιστημίου Brock εξέτασε αν η εγκληματικότητα που καταγράφει η αστυνομία άλλαξε στο Τορόντο και στην Οτάβα μετά το άνοιγμα των πρώτων αδειοδοτημένων καταστημάτων τον Απρίλιο του 2019. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο International Journal of Drug Policy. Η αφετηρία της ήταν διπλή. Η καναδική κυβέρνηση είχε θέσει ως στόχο τη μείωση του εγκλήματος που σχετίζεται με την κάνναβη, ενώ αρκετοί κάτοικοι φοβούνταν το αντίθετο.
Στην περίοδο της μελέτης καταγράφηκαν 31.095 αδικήματα σε απόσταση έως 3.000 μέτρων από τα καταστήματα. Τα μηνιαία επίπεδα ήταν ελαφρώς υψηλότερα μετά τον Απρίλιο του 2019. Εδώ βρίσκεται η ουσία της έρευνας: η αύξηση συνδεόταν σημαντικά με τους θερμότερους χειμώνες και με τάσεις που υπήρχαν ήδη. Με την εγγύτητα στα καταστήματα δεν συνδεόταν.
Τα αποτελέσματα άντεξαν και σε εναλλακτικές αναλύσεις, δηλαδή σε επαναλήψεις του ελέγχου με διαφορετικές στατιστικές παραδοχές που επιβεβαιώνουν ότι το εύρημα δεν οφείλεται σε μια συγκεκριμένη μεθοδολογική επιλογή. Το συμπέρασμα του ερευνητή είναι σαφές: δεν βρέθηκαν σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στα επίπεδα εγκληματικότητας και στα ανοίγματα νόμιμων καταστημάτων. Ο καιρός εξηγούσε περισσότερα από τη βιτρίνα του dispensary.
Πρόσβαση στα καταστήματα και χρήση από μαθητές
Η δεύτερη μελέτη δημοσιεύτηκε στο Drug and Alcohol Dependence και είναι η μεγαλύτερη από τις τρεις. Μια ευρεία ομάδα ερευνητών από καναδικά πανεπιστήμια και ιδρύματα υγείας χρησιμοποίησε στοιχεία της μελέτης COMPASS για την περίοδο 2018–2023. Τα δεδομένα αφορούσαν 419.887 μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε Αλμπέρτα, Βρετανική Κολομβία, Οντάριο και Κεμπέκ. Ο σχεδιασμός ήταν επαναλαμβανόμενος συγχρονικός: κάθε χρόνο συλλέγεται ένα νέο «στιγμιότυπο» του πληθυσμού, αντί να παρακολουθούνται τα ίδια άτομα.
Οι απαντήσεις των μαθητών συνδέθηκαν με γεωχωρικούς δείκτες σε ακτίνα 2.000 μέτρων από κάθε σχολείο:
- Απόσταση από το πλησιέστερο κατάστημα.
- Πυκνότητα καταστημάτων, δηλαδή πόσα σημεία πώλησης υπάρχουν μέσα στη συγκεκριμένη ζώνη.
- Πυκνότητα σταθμισμένη με την αντίστροφη απόσταση, ένας δείκτης που δίνει μεγαλύτερο βάρος στα καταστήματα που βρίσκονται πιο κοντά στο σχολείο.
Το αποτέλεσμα; Η χρήση τους τελευταίους 12 μήνες έπεσε από 22,2% το 2018 σε 10,0% το 2023. Οι συσχετίσεις με την πρόσβαση στα καταστήματα ήταν μικρές, ασυνεπείς και συχνά μη σημαντικές. Οι αναλύσεις ευαισθησίας ελέγχουν αν ένα εύρημα «σπάει» όταν αλλάζουν οι παραδοχές του μοντέλου. Σε αυτή τη μελέτη έγιναν σε 264 διαφορετικές προδιαγραφές μοντέλων και όλες στήριξαν την απουσία επίδρασης.
Νομιμοποίηση και θανατηφόρα τροχαία
Η τρίτη μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Traffic Injury Research Foundation και του Institute for Highway Safety. Εξετάζει ίσως το πιο συναισθηματικά φορτισμένο επιχείρημα, τον «τρόμο στην άσφαλτο» που επιστρατεύεται σχεδόν πάντα πριν από κάθε νομιμοποίηση. Το ερώτημα ήταν αν η νομιμοποίηση στον Καναδά συνδέθηκε με περισσότερα θανατηφόρα τροχαία.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο μεθόδους. Η ανάλυση χρονοσειρών μελετά πώς εξελίσσεται ένα μέγεθος μήνα με μήνα σε βάθος χρόνου, ώστε να φανεί αν μια αλλαγή πολιτικής διαταράσσει την υπάρχουσα τάση. Η σύγκριση πριν-μετά αντιπαραβάλλει τα επίπεδα πριν και μετά από ένα συγκεκριμένο γεγονός, εδώ τη νομιμοποίηση του 2018.
Εξετάστηκαν δύο κατηγορίες: τα συνολικά τροχαία και τα THC-θετικά θανατηφόρα τροχαία. Πρόκειται για συγκρούσεις όπου ο έλεγχος εντόπισε στον οδηγό THC, την κύρια ψυχοδραστική ένωση της κάνναβης. Και οι δύο μέθοδοι κατέληξαν στο ίδιο: δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική επίπτωση της νομιμοποίησης σε καμία από τις δύο κατηγορίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η οδήγηση υπό την επήρεια είναι ασφαλής. Δεν είναι, και ποτέ δεν θα είναι. Σημαίνει όμως ότι η νόμιμη αγορά δεν προκάλεσε το κύμα δυστυχημάτων που προέβλεπαν οι επικριτές της.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για όσους καλλιεργούν
Μια σημαντική διευκρίνιση: «μηδενικό αποτέλεσμα» σημαίνει ότι οι ερευνητές δεν εντόπισαν στατιστικά αξιόπιστη επίδραση. Δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε πως η επίδραση είναι απολύτως μηδενική. Τα δεδομένα αφορούν επίσης τον Καναδά, με το δικό του ρυθμιστικό πλαίσιο, και δεν μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε χώρα.
Το σήμα όμως είναι καθαρό, γιατί προέρχεται από τρεις ανεξάρτητες ομάδες, τρία διαφορετικά πεδία και τεράστια δείγματα. Οι πιο θορυβώδεις φόβοι δεν επιβεβαιώθηκαν. Για εμάς, που στηρίζουμε κάθε απόφαση στη διαφάνεια και όχι σε συνθήματα, αυτός είναι ο σωστός τρόπος να γίνεται η συζήτηση: με αριθμούς στο τραπέζι.
Ο μέσος όρος είναι ο εχθρός μας, και στη γενετική και στην ενημέρωση. Διαβάστε τις μελέτες, ελέγξτε τα στοιχεία και καλλιεργήστε υπεύθυνα, πάντα μέσα στο νομικό πλαίσιο της χώρας σας.
Συχνές ερωτήσεις
Αυξάνουν τα νόμιμα καταστήματα κάνναβης την εγκληματικότητα στη γειτονιά;
Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Brock για το Τορόντο και την Οτάβα, όχι. Η μικρή αύξηση των αδικημάτων μετά τον Απρίλιο του 2019 εξηγήθηκε από τους ηπιότερους χειμώνες και από τάσεις που προϋπήρχαν. Δεν βρέθηκε σημαντική σύνδεση με την απόσταση από τα αδειοδοτημένα καταστήματα κάνναβης.
Αυξήθηκε η χρήση κάνναβης από εφήβους μετά τη νομιμοποίηση στον Καναδά;
Τα στοιχεία της μελέτης COMPASS, με 419.887 μαθητές σε τέσσερις επαρχίες, δείχνουν το αντίθετο. Η χρήση τους τελευταίους δώδεκα μήνες μειώθηκε από 22,2% το 2018 σε 10,0% το 2023. Η απόσταση ή η πυκνότητα καταστημάτων γύρω από τα σχολεία δεν είχε συνεπή επίδραση στη χρήση.
Συνδέεται η νόμιμη κάνναβη με περισσότερα θανατηφόρα τροχαία;
Έρευνα του Traffic Injury Research Foundation και του Institute for Highway Safety, με ανάλυση χρονοσειρών και σύγκριση πριν-μετά, δεν βρήκε στατιστικά σημαντική αύξηση στα θανατηφόρα THC-θετικά τροχαία ούτε στο σύνολο των τροχαίων στον Καναδά. Η οδήγηση υπό την επήρεια παραμένει πάντως επικίνδυνη και παράνομη.
Τι σημαίνει ότι μια μελέτη έχει «μηδενικό αποτέλεσμα»;
Σημαίνει ότι οι ερευνητές δεν εντόπισαν επίδραση που να ξεχωρίζει αξιόπιστα από την τυχαία διακύμανση των δεδομένων. Δεν αποτελεί απόλυτη απόδειξη ότι η επίδραση είναι μηδέν. Όταν όμως πολλά διαφορετικά μοντέλα και μεγάλα δείγματα καταλήγουν στο ίδιο, το εύρημα γίνεται ιδιαίτερα πειστικό.
Ισχύουν τα καναδικά ευρήματα και για την Ευρώπη;
Όχι αυτόματα. Κάθε χώρα έχει διαφορετικό νομικό πλαίσιο, δίκτυο πώλησης και κουλτούρα κατανάλωσης. Τα καναδικά δεδομένα προσφέρουν πάντως πολύτιμη εμπειρία από μια ώριμη, ρυθμιζόμενη αγορά και μπορούν να τροφοδοτήσουν πιο τεκμηριωμένες συζητήσεις για τη ρύθμιση της κάνναβης και σε ευρωπαϊκές χώρες.
Πηγές
- COMPASS System – καναδικό ερευνητικό πρόγραμμα για την υγεία των μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, University of Waterloo
- Traffic Injury Research Foundation – οργανισμός που ερευνά την οδική ασφάλεια, Traffic Injury Research Foundation
- Cannabis Act – καναδικός νόμος που νομιμοποιεί την κάνναβη για ψυχαγωγική χρήση, Government of Canada, Justice Laws Website, 2018-06-21
Ελλάδα
