Οι Ρασταφάρι της Κένυας διεκδικούν το δικαίωμα να καλλιεργούν, να κατέχουν και να χρησιμοποιούν κάνναβη. Για την πίστη τους το φυτό είναι ιερό μυστήριο και όχι μέσο ψυχαγωγίας. Υποστηρίζουν ότι η ποινικοποίησή του παραβιάζει τη θρησκευτική ελευθερία και το δικαίωμα στην ισότητα. Στις 15 Ιουλίου, ωστόσο, κενυατικό δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή τους και η κοινότητα ετοιμάζει ήδη έφεση σε ανώτερο δικαστήριο.
Γιατί μας αφορά; Η ιστορία αυτή αγγίζει κάτι που κάθε grower γνωρίζει καλά: η σχέση του ανθρώπου με την κάνναβη είναι πολύ παλαιότερη και βαθύτερη από τους νόμους που προσπαθούν να τη ρυθμίσουν. Ας δούμε από κοντά ποιοι είναι, τι πιστεύουν και τι διακυβεύεται.
Τι είναι το κίνημα Ρασταφάρι
Το Ρασταφάρι είναι αφροκεντρική θρησκεία και ταυτόχρονα κοινωνικό κίνημα. Κεντρική του πεποίθηση είναι ότι ο πρώην αυτοκράτορας της Αιθιοπίας Χαϊλέ Σελασιέ Α΄ είναι ο Μεσσίας και η ενσάρκωση του Θεού, τον οποίο οι πιστοί αποκαλούν Jah. Βασική ιδέα της πίστης είναι επίσης ότι οι μαύροι λαοί καταπιέζονται από τη Βαβυλώνα, μια μεταφορά για τον δυτικό καπιταλισμό και τον ιμπεριαλισμό. Αντίθετος πόλος της Βαβυλώνας είναι η Σιών, η γη της ελευθερίας, που συχνά ταυτίζεται με την Αιθιοπία.
Το κίνημα γεννήθηκε τη δεκαετία του 1930 σε περιθωριοποιημένες αφροτζαμαϊκανές κοινότητες. Αφορμή στάθηκε η στέψη του Χαϊλέ Σελασιέ, την οποία ορισμένοι προτεστάντες ηγέτες ερμήνευσαν ως εκπλήρωση βιβλικής προφητείας. Το όνομα προέρχεται από το όνομα που είχε ο αυτοκράτορας πριν τη στέψη του: Ras Tafari Makonnen.
Η διάδοσή του σε όλο τον κόσμο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μουσική. Η reggae των Bob Marley and the Wailers, του Burning Spear και των Culture ταξίδεψε το μήνυμα από την Τζαμάικα σε κάθε ήπειρο, μαζί με τα χρώματα, τη γλώσσα και φυσικά το βότανο.
Η κάνναβη ως ιερό μυστήριο
Για τους Ρασταφάρι η κάνναβη, προϊόν του φυτού Cannabis sativa, είναι μυστήριο (sacrament), δηλαδή ιερή πράξη μέσω της οποίας ο πιστός έρχεται σε επαφή με το θείο. Οι πιστοί πιστεύουν ότι η κατανάλωσή της τους οδηγεί σε κατάσταση διαλογισμού που βαθαίνει τη σύνδεσή τους με τον δημιουργό. Δεν πρόκειται για «χαλάρωση μετά τη δουλειά». Πρόκειται για λατρεία.
Γι' αυτό σε πολλές χώρες οι κοινότητες Ρασταφάρι πιέζουν για αποποινικοποίηση με θρησκευτικά κριτήρια. Το 2023 η Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, στην Καραϊβική, ενέκρινε ρύθμιση που επιτρέπει στους Ρασταφάρι να καλλιεργούν κάνναβη και να την καπνίζουν. Ήταν ένα προηγούμενο που οι πιστοί σε άλλες χώρες επικαλούνται συχνά.
Από τη δική μας πλευρά, ως growers, αναγνωρίζουμε κάτι οικείο εδώ: τον σεβασμό προς το φυτό. Για τους Ρασταφάρι ο σπόρος, η καλλιέργεια και η συγκομιδή είναι πράξεις με νόημα, κάτι πολύ μακριά από τη μαζική, απρόσωπη παραγωγή. Αυθεντικότητα πάνω από όλα.
Η δικαστική διαδρομή στην Κένυα
Ο ακριβής αριθμός των Ρασταφάρι στην Κένυα δεν είναι γνωστός. Η νομική τους αναγνώριση όμως έχει ήδη ιστορία. Το 2019 ένα δικαστήριο αναγνώρισε το Ρασταφάρι ως θρησκεία που προστατεύεται από τον νόμο. Η απόφαση-ορόσημο εκδόθηκε μετά την υπόθεση μιας μαθήτριας που αποβλήθηκε από το σχολείο της λόγω των dreadlocks της.
Το 2021 η Rastafari Society of Kenya κατέθεσε προσφυγή. Ζητούσε να εξαιρεθούν οι Ρασταφάρι από σύλληψη και δίωξη για καλλιέργεια, κατοχή και χρήση κάνναβης ως μυστηρίου. Εναλλακτικά ζητούσε από την κυβέρνηση να δημιουργήσει νομικό πλαίσιο για την πρακτική αυτή.
| Έτος | Γεγονός | Έκβαση |
|---|---|---|
| 2019 | Υπόθεση μαθήτριας με dreadlocks στην Κένυα | Το Ρασταφάρι αναγνωρίζεται ως προστατευόμενη θρησκεία |
| 2021 | Προσφυγή της Rastafari Society of Kenya | Αίτημα εξαίρεσης από δίωξη ή δημιουργίας νομικού πλαισίου |
| 2023 | Νομοθετική ρύθμιση στην Αντίγκουα και Μπαρμπούντα | Επιτρέπεται στους Ρασταφάρι η καλλιέργεια και το κάπνισμα |
| 15 Ιουλίου | Απόφαση κενυατικού δικαστηρίου | Η προσφυγή απορρίπτεται και ακολουθεί έφεση |
Το δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι η οργάνωση δεν απέδειξε πως ο νόμος παραβιάζει αντισυνταγματικά τα δικαιώματα των Ρασταφάρι.
Μια groundation στην Κίμπερα
Τρεις μέρες μετά την απόφαση της 15ης Ιουλίου, περίπου δώδεκα άνθρωποι συγκεντρώθηκαν σε ένα μισοσκότεινο δωμάτιο στην Κίμπερα, την απέραντη λαϊκή γειτονιά του Ναϊρόμπι. Ήταν μέλη του House of Nyabinghi, ενός από τα κύρια «mansions» του Ρασταφάρι. Ο όρος mansion δηλώνει ένα δόγμα ή παρακλάδι μέσα στην πίστη. Το House of Nyabinghi παίρνει το όνομά του από μια θρυλική γυναίκα της Ανατολικής Αφρικής. Το όνομά της σημαίνει «μητέρα της αφθονίας» ή «εκείνη που κατέχει πολλά».
Η εβδομαδιαία κοινοτική τους συνάντηση λέγεται groundation, δηλαδή λατρευτική σύναξη με μουσική, προσευχή και μυστήριο. Για πάνω από μία ώρα τα τύμπανα και το ντέφι κρατούσαν τον ρυθμό, ενώ οι στίχοι μιλούσαν για Αιθιοπία, Jah, Σιών και Χαϊλέ Σελασιέ:
«No night in a Zion, there is no night there / Hallelujah there is no night there / Rastafari is our light, and we need no other light.»
Στους τοίχους κρέμονταν μια κόκκινη, κίτρινη και πράσινη σημαία και πορτρέτα του Χαϊλέ Σελασιέ, του Bob Marley και του Τζαμαϊκανού πολιτικού ακτιβιστή Marcus Garvey. Ακούγονταν τριξίματα καθώς άναβαν τα φύλλα, και το άρωμα της κάνναβης γέμιζε τον χώρο. Κάθε λεπτομέρεια της σύναξης έδειχνε μια πίστη ζωντανή και συλλογική.
Από τη reggae στη livity
Οι περισσότεροι Ρασταφάρι της Κένυας γεννήθηκαν σε χριστιανικές οικογένειες και ασπάστηκαν την πίστη αργότερα. Υιοθετούν τον τίτλο Ras, που στα αμχαρικά, τη γλώσσα με τους περισσότερους ομιλητές στην Αιθιοπία, σημαίνει «κεφαλή» ή «αρχηγός».
Ο 38χρονος Ras Orudi, που υπηρετεί στην κοινότητα ως βοτανολόγος, γνώρισε το κίνημα στο λύκειο στα μέσα της δεκαετίας του 2000 μέσα από τη μουσική του Peter Tosh. «Οι Ρασταφάρι δεν απορρίπτουν το σύστημα», λέει. «Προσπαθούν να ενταχθούν σε αυτό, υπερασπιζόμενοι τα δικαιώματά τους.»
Ο 56χρονος Ras Ndeto, προφήτης και εκπρόσωπος της Rastafari Society of Kenya, μυήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 από έναν Ρασταφάρι από τη Γουιάνα. Εκείνος του δίδαξε τη livity, την πνευματική πρακτική του δίκαιου και φυσικού τρόπου ζωής. Η livity βασίζεται στη διατροφή ital, δηλαδή σε φυτική, αγνή τροφή χωρίς επεξεργασία, και στο μεγάλωμα των dreadlocks.
Για τον Ndeto η απόφαση περιθωριοποιεί την πίστη του. «Εξακολουθούμε να νιώθουμε μειονότητα σε αυτή τη χώρα, γιατί ακόμη και η κουλτούρα μας αντιμετωπίζεται υποτιμητικά», λέει. «Ζούμε σαν τρομοκράτες στην ίδια μας τη χώρα.»
«Free up the herb»: το κάλεσμα της κοινότητας
Ο 43χρονος Ras Dimo είναι ιερέας και συχνά οδηγεί τις προσευχές στην Κίμπερα. Αφυπνίστηκε λίγο πριν τελειώσει το λύκειο, διαβάζοντας βιβλία για τη σχέση των μαύρων λαών με τη Βίβλο. «Εμπνεύστηκα όταν έμαθα ότι οι μαύροι δεν είναι καταραμένοι, όπως οι ιμπεριαλιστές προσπάθησαν να μας κάνουν να πιστέψουμε», λέει. «Ζούμε σε μια εποχή που πολλοί άνθρωποι είναι τυφλωμένοι.»
Ο 50χρονος Ras Masinde έδειξε ενδιαφέρον για το κίνημα από παιδί, όταν συνάντησε έναν άνδρα με dreadlocks. Αρνιόταν επίμονα να κόψει τα μαλλιά του και μετά το λύκειο, τη δεκαετία του 1990, άφησε dreadlocks και άρχισε να μελετά την πίστη, ώσπου βρήκε την κοινότητά του. «Καλούμε τους μαύρους να γυρίσουν στις ρίζες και στην κουλτούρα τους», λέει. «Κάνουμε fyah bun στην αποικιοκρατία και στον ιμπεριαλισμό.» Η φράση fyah bun σημαίνει «καταδικάζω» ή «αποκηρύσσω». Όπως προσθέτει, κάθε άνδρας, γυναίκα και παιδί είναι ίσοι στα μάτια του Παντοδύναμου.
Το κάλεσμά του είναι κοφτό: «Free up the herb. Free up the ganja seed.»
Κι εμείς, που ζούμε για τον σπόρο, το καταλαβαίνουμε βαθιά. Η υπόθεση πηγαίνει τώρα σε ανώτερο δικαστήριο. Θα την παρακολουθούμε από κοντά.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί η κάνναβη είναι ιερή για τους Ρασταφάρι;
Για τους Ρασταφάρι η κάνναβη λειτουργεί ως μυστήριο, δηλαδή ως ιερή πράξη λατρείας. Πιστεύουν ότι η κατανάλωσή της τους φέρνει σε κατάσταση διαλογισμού και βαθύτερης σύνδεσης με το θείο, τον Jah. Γι' αυτό τη χρησιμοποιούν κυρίως σε κοινοτικές συνάξεις με μουσική και προσευχή και όχι ως απλή ψυχαγωγία.
Τι αποφάσισε το δικαστήριο της Κένυας στις 15 Ιουλίου;
Το δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή της Rastafari Society of Kenya, που ζητούσε να μη διώκονται οι πιστοί για καλλιέργεια, κατοχή και χρήση κάνναβης ως μυστηρίου. Έκρινε ότι η οργάνωση δεν απέδειξε αντισυνταγματική παραβίαση των δικαιωμάτων της. Οι Ρασταφάρι έχουν δηλώσει ότι θα προσφύγουν σε ανώτερο δικαστήριο.
Είναι το Ρασταφάρι αναγνωρισμένη θρησκεία στην Κένυα;
Ναι. Το 2019 κενυατικό δικαστήριο αναγνώρισε το Ρασταφάρι ως νομικά προστατευόμενη θρησκεία. Η απόφαση ήρθε μετά την υπόθεση μιας μαθήτριας που αποβλήθηκε από το σχολείο της λόγω των dreadlocks της. Η αναγνώριση αυτή όμως δεν κάλυψε τη χρήση κάνναβης, η οποία παραμένει ποινικό αδίκημα στη χώρα.
Υπάρχει χώρα που επιτρέπει στους Ρασταφάρι να καλλιεργούν κάνναβη;
Ναι. Το 2023 η Αντίγκουα και Μπαρμπούντα, κράτος της Καραϊβικής, ενέκρινε ρύθμιση που επιτρέπει στους Ρασταφάρι να καλλιεργούν κάνναβη και να την καπνίζουν ως μέρος της θρησκευτικής τους πρακτικής. Κοινότητες σε άλλες χώρες, όπως η Κένυα, επικαλούνται συχνά το παράδειγμα αυτό στη δική τους διεκδίκηση.
Τι είναι το House of Nyabinghi;
Το House of Nyabinghi είναι ένα από τα κύρια δόγματα, ή «mansions», του Ρασταφάρι. Πήρε το όνομά του από μια θρυλική γυναίκα της Ανατολικής Αφρικής. Το όνομά της σημαίνει «μητέρα της αφθονίας». Τα μέλη του συναντιούνται σε λατρευτικές συνάξεις, τις groundations, με τύμπανα, ύμνους, προσευχή και ιερή χρήση κάνναβης.
Τι σημαίνουν οι όροι livity και ital;
Livity είναι η πνευματική πρακτική των Ρασταφάρι για έναν δίκαιο και φυσικό τρόπο ζωής, σε αρμονία με τη φύση και το θείο. Ital λέγεται η διατροφή που συνοδεύει αυτή την πρακτική: φυτική, αγνή τροφή, χωρίς επεξεργασία. Και οι δύο όροι περιγράφουν μια καθημερινότητα που οι πιστοί θεωρούν καθαρή και ισορροπημένη.
Πηγές
- Rastafari – θρησκευτικό και πολιτικό κίνημα, Encyclopaedia Britannica, 2024-07-01
- Kenya Law – National Council for Law Reporting, National Council for Law Reporting (Kenya Law), 2024-07-15
Ελλάδα